Саба таңнары

Халык китап укымауда язучыларны түгел, укымаучыларны кызганырга кирәк

Соңгы вакытта туктаусыз рәвештә кабатлана торган бер сүз бар. «Кеше хәзер китап укымый», - диләр. Кемдер аны тирән борчылу белән әйтә. Кемдер астыртын тантана белән: «Ник язып этләнәсез инде, сезне барыбер беркем дә укымый бит», - дигән мәгънәдә кабатлый. Кемдер бу сүзләргә тулысынча ышанып, язучыны кызгана башлый: «Кулыннан башка нәрсә...


Соңгы вакытта туктаусыз рәвештә кабатлана торган бер сүз бар. «Кеше хәзер китап укымый», - диләр. Кемдер аны тирән борчылу белән әйтә. Кемдер астыртын тантана белән: «Ник язып этләнәсез инде, сезне барыбер беркем дә укымый бит», - дигән мәгънәдә кабатлый. Кемдер бу сүзләргә тулысынча ышанып, язучыны кызгана башлый: «Кулыннан башка нәрсә килмәгәч, яза инде, бахыр, нишләсен...»
Монда язучыны кызганырга кирәкми.

«Хәзер халык китап укымый» дигән сүз дөрес түгел. Китапны аны элек тә укымаганнар. Музыканы кушып куйсаң, барсы да тыңлый. Киноны да карарга мөмкиннәр. Спектакльләрне дә. Һәртөрле тамашаларга эттер-песидер ияртеп килүчеләрне дә күргән бар. Чөнки күзе булган җан иясе һәрбер күренештән үзенә кызык таба ала. Карап һәм тыңлап ләззәтләнү өчен әллә нәрсә таләп ителми.

Менә син этең, яки песиең белән бергә фәлсәфи китап, йә һич югы роман укып кара. Ул нинди генә тугры дус булса да, синең бу шөгылеңне уртаклаша алмый. Чөнки китап уку өчен бераз фикер йөртә белү, акыл көче һәм иң ким дигәндә дә хәреф тану таләп ителә. Без үткәннәрне идеаллаштырырга яратабыз инде. Борынгы классикларның китап тоттырып эшләнгән сурәтенә карап: «Менә элек китапка нинди хөрмәт булган!» - дип тел шартлатырга яратабыз. Ә асылда ул китапларны шул классиклар даирәсеннән башка беркем дә укымаган. Үзләре язган, үзләре укыган. «Китап укыган халык гасырлар буена сазлыктан чыга алмыйча ятмый инде», - дип көлә минем бер таныш. Андый ук тирәнлеккә кереп тормыйм. Монда барысы да гади генә. Узган гасырларда тоташ халыкның белем дәрәҗәсе бик хөрт булган һәм күпчелек хәреф танымаган. Алар үз иркендәге урман җанварлары сыман, нигездә, оя тергезү, ризык юнәтү һәм үз хәвефсезлеген тәэмин итү кебек мөһим эшләр белән шөгыльләнгән. Ял вакытларында уйнап-биеп, ат чабыштырып, көрәшеп-сугышып күңел ачканнар. Ә аң-белемгә омтылыш бары тик укымышлы кешеләрнең тормышта җайлырак урнашуын, җиңелрәк яшәвен күрүдән барлыкка килгән. «Беләге юан - берне егар, белеме булган - меңне егар» кебек әйтемнәрнең нигезендә шул ята. Ләкин гыйлем әһелләре белемнәре белән тиз генә уртаклашырга ашыкмаган: «Син дә мулла, мин дә мулла. Атка печән кем сала?» - дип уйлаганнар, күрәсең. Шулай да көнкүреш мәшәкатьләреннән ары китә алмыйча, хайван хәлендә яшәгән халык арасыннан чыккан көчле омтылышлы кешеләр үз теләгенә ирешә алган. Берсен күреп, икенчесе кузгалган. Шул рәвешле, гыйлемгә омтылыш кешеләр аңын яулап алган. Китапка хөрмәт уянган. Безне озак еллар буена: «Кешене кеше иткән нәрсә - хезмәт», - дип тәрбияләделәр. Бу дөрес түгел. Дөрес булса, иң беренче чиратта, атлар кешегә әверелер иде. Кешене кеше итүче нәрсә - белем. Һәм адәм баласы башка сөтимәрләрдән бары тик укый-яза белүе белән генә кискен аерыла.

«Хәзер халык китап укымый», - диләр... Кызганыч. Ләкин монда китап язучыларны кызганырга кирәкми. Алар язалар, үзләренең белемнәре белән, күңел байлыгы белән уртаклашалар. Тормыш тәҗрибәләрен, уй-фикерләрен бүлешәләр. Бу - аларның күңел киңлеге, юмартлыгы, дөньяны матуррак, җайлырак итәргә теләве. Һәм аларны жәлләргә кирәкми. Бер генә нәрсә: китап язарга башы җиткән кеше беркайчан да ачка үлмәячәк.

Укымаучыларны кызганырга кирәк. Алар, чынлап та, кызганыч. Адәм булып җиттем генә дигәндә, эволюция баскычы буйлап кабат түбәнгә тәгәри башлау бит инде бу. Ярый, укымыйлар, ди инде, вакытлары юк, эшләре каты. Ә нәрсә белән шөгыльләнәләр соң? Зур ачышлар ясыйлармы? Кешелеккә ниндидер уңайлыклар бүләк итәләрме? Юк бит. Алар, нигездә, фәлән гасыр элек яшәгән бабаларын кабатлыйлар: оя тергезү, ризык юнәтү һәм үз хәвефсезлеген тәэмин итү кебек мөһим эшләр белән чикләнәләр. Үз иркендәге урман җанварлары шикелле.

Ләкин бу әдәбиятка яки тормышка янаган куркыныч түгел. Әдәбиятны беркайчан да тоташ халык укымый. Шуны уйласаң, бүген укучыларыбыз җитәрлек бит. Әдәбиятны пропаганда коралы буларак кулланган һәм бар мөмкинлегенчә популярлаштырган Совет чоры белән чагыштырырга кирәкми. Бүген вазгыять бүтән. Һәм шушы дәвердә дә яхшы китапларга сорау бар икән, әгәр бишәр мең данәдә чыккан китаплар да, Казаннан ерак китмичә, кыска вакытта таралып бетә икән, бу инде укучы бар дигән сүз. Һәм иң мөһиме шушы. Ә укымаучылар һәм язмаучылар әдәбиятка кагылмый. Алар бүтән тема.

Марат КӘБИРОВ

Шәһри Казан

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 12 декабря 2017 в 15:56
    Вручение паспортов 12 декабря 2017 года штаб Сабинского местного ТРО ВОО «МОЛОДАЯ ГВАРДИЯ ЕДИНОЙ РОССИИ» совместно с Исполнительным комитетом Сабинского местного отделения ТРО ВПП «ЕДИНАЯ РОССИЯ», Территориальным пунктом УФМС России по Республике Татарстан в Сабинском районе, Отделом ЗАГС Сабинского муниципального района в честь Дня Конституции Российской Федерации провели вручение паспортов гражданам, достигшие 14 летнего возраста.
    91
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:46
    Впервые за последние 7 лет в Татарстане пополнился парк коммунальной техники Президент Татарстана Рустам Минниханов провел сегодня в Казани торжественное мероприятие по случаю передачи районам республики новой коммунальной техники, передает ИА «Татар-информ».
    57
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:37
    70 яшьлек Гөлсем Нурхәмитова: “Кышкы йөзүнең файдасын күрәм” Салкын тисә ул күпчелек карт-коры кебек даруханәгә йөгерми, ә шәһәр күленә килә. 70 яшьтә көлтәсе белән дару төймәләре йотуны, аяк сызлауларны, күңел төшенкелегенә бирелүне Гөлсем Нурхәмитова белми дә. Чөнки ул инде 35 ел салкын суда коенып, Әлмәтнең иң атаклы “морж”ы санала.
    79
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:33
    Җырчы Марсилиягә әнисен бер дә күрергә язмаган (ФОТО) Телеэкраннардан җырчы Марсилиянең “Мода” исемле җырына төшерелгән клибын бик еш әйләндерәләр. Сүзләрен Гөлфия Фәйзрахманова, көен Лилия Тарханова иҗат иткән булган. Клипта төп рольдә бик зәвык белән киенгән “блондинка”ны күрергә мөмкин. Ул Марсилия үзе була инде. Җырчы бу көннәрдә яңа клип төшергән. Чәч төсен дә бераз үзгәрткән. Тиздән тамашачы чираттагы клипны күрә алачак
    136
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:28
    Илсур Мортаза: «Тамашачыга аз фикер һәм күп кызык кирәк» 2-3 декабрь көннәрендә «Яңа Гасыр» телеканалы телевизор караучылар өчен Яңа ел төнендә күрсәтелә торган бәйрәм тамашасын яздырды. Берничә ел дәвамында тамашага сценарийны юморист һәм шоумен Илсур Мортаза яза. Яңа ел тамашасында ул, автор булып кына калмыйча, телевизор караучыларга үз көлкесен дә бүләк итте.
    58
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:24
    Хөрмә кексы Хөрмә кексы рецепты
    35
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:10
    «Улы өчен – “әни”, кызы өчен “мама” [тормыш хәле] Ышанам: мондый язмышлылар әйләнә-тирәбездә шактыйдыр. Тормыш бит үтә катлаулы. Һәркемнең үз сукмагы, сикәлтәле-сиртмәле үз юлы… Хәтта бер гаиләдә үскән ике балада да ике төрле балачак, ике төрле язмыш булырга мөмкин. Зәлия һәм Рөстәмдәге кебек (исемнәр үзгәртелде).
    201
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:02
    Чулман елгасында балыкчылар баткан урыннан видео барлыкка килде Коткаручылар Түбән Кама ГЭСы янында балыкчыларны эзләвен дәвам итә.
    176
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 14:56
    Фарид Мухаметшин вручил паспорта татарстанским школьникам в День Конституции РФ Достигшие 14-летия 34 школьника со всей республики получили главный документ гражданина РФ.
    47
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 14:52
    Юбилеең белән мәктәбебез! Кеше бу тормышта кем генә булмасын, гади эшчеме ул, әллә зур уңышларга ирешкән профессормы, зур дәрәҗәле министрмы, әллә президентмы, ул үзенең бу ирешкәннәре өчен иң беренче чиратта, белем серләренә төшендергән укытучысына бурычлы. Укытучы җәмгыятьтә иң хөрмәткә лаек кеше! Ул – кешелекне мәгърифәт дөньясына алып керүче . Сабый бала тормыш ваклыклары арасында югалмасын өчен , юл өйрәтеп, хәреф танытучы, җитәкләп зур тормыш юлына алып чыгучы кеше дә ул укытучы...
    382
    0
    3
  • 12 декабря 2017 в 14:30
    Эшлэр гөрли!!! Саба аграр көллияте студентлары уй-фикерләрен тормышка ашыру өстендә.
    201
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 14:14
    8 яшьлек кызны көчләүдә шикләнелгән кешенең фотороботы пәйда булды Җинаять 11 декабрь көнне 16.00 сәгатьтә Побежимов урамында кылына.
    211
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 13:38
    Рустам Минниханов совершает двухдневный рабочий визит в Италию Делегация Татарстана во главе с Президентом РТ посетит Италию 12-13 декабря.
    38
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:07
    Азат Адиевның 19 елга хөкем ителүе
  • 11 декабря 2017 в 13:09
    Татар егетләре базар уртасында "Күбәләк"не өздерә!
  • 22 сентября 2017 в 12:09
    Газетабызның 22 СЕНТЯБРЬ санында чыккан белдерүләр Стеновые и перегородочные керамзитовые блоки, канализационные кольцы, перемычки, брусчатка, бордюры, фундаментные блоки. Тел.:8(84364)39-7-42,89274305254. Прицеплар сатыла. Тел.:89173974817. Кыйбат бәядән металлолом җыябыз. Килеп алабыз. «КамАЗ»- манипулятор.Тел.:89274054649, 89272434977. Сатышевская «Стройбаза»: Автоматические ворота, пиломатериалы,...
  • 20 сентября 2017 в 06:41
    Газетабызның 20 СЕНТЯБРЬ санында чыккан белдерүләр Бетон, раствор. Доставка. Тел.:89274299800. Нәселле үгезбозаулар сатабыз. Тел.:89867120699. Откосные материалы в нарезку. Тел.: 89173993893. Сабинские окна Таш, ком, ПГС, вак таш, карер комы, торф. Тел.:89377728345,Эльмир. Бозаулар 1200.Тел.:89393371247. Ит токымлы үгезләр,...
  • 15 сентября 2017 в 16:56
    Игътибар! Эшкә чакырабыз! "Саба таңнары" редакциясенә компьютерны яхшы белүче web редактор чакырыла. Белешмәләр өчен телефон: 2-30-58
  • 11 декабря 2017 в 16:18
    Мамадышта фаҗига: 6 айлык баласын үтергән ана үз-үзенә кул салган 8 декабрь көнне Мамадыш шәһәрендә фатирда 6 айлык сабыен үтергәч, 32 яшьлек ана үз-үзенә кул салган. Аңсыз килеш хастаханәгә китерелгән ханым шунда җан бирә. Россия Федерациясе Җинаять кодексының 105 нче маддәсенең 2 нче өлеше (кечкенә яшьтәге баланы үтерү) буенча җинаять эше кузгатылган.
    478
    0
    0
  • 11 декабря 2017 в 11:42
    Россиядә беренче һәм икенче балага түләнгән айлык акчаның күләме билгеле булды Белгород өлкәсендә аның күләме – иң түбән, ә Чукотка автономияле округында иң югары булачак, диде хезмәт һәм социаль яклау министры Максим Топилин.
    452
    0
    1
  • 12 декабря 2017 в 14:52
    Юбилеең белән мәктәбебез! Кеше бу тормышта кем генә булмасын, гади эшчеме ул, әллә зур уңышларга ирешкән профессормы, зур дәрәҗәле министрмы, әллә президентмы, ул үзенең бу ирешкәннәре өчен иң беренче чиратта, белем серләренә төшендергән укытучысына бурычлы. Укытучы җәмгыятьтә иң хөрмәткә лаек кеше! Ул – кешелекне мәгърифәт дөньясына алып керүче . Сабый бала тормыш ваклыклары арасында югалмасын өчен , юл өйрәтеп, хәреф танытучы, җитәкләп зур тормыш юлына алып чыгучы кеше дә ул укытучы...
    382
    0
    3
  • 11 декабря 2017 в 15:45
    Азат Фазлыевның баюы җиткән!.. Машинада барганда, ни сәбәпледер Азат Фазлывның борыны каный башлаган.
    358
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 10:48
    Исламия Мәхмүтова оныгын армиягә озатканда нигә еламаган? Бүген Исламия Мәхмүтова үзенең иң олы оныгы Ришатны хәрби хезмәткә озатты. Дөрес, булачак солдат әле Казанда, ә 13 декабрь көнне аларны Ульян өлкәсенә алып китәчәкләр.
    274
    0
    0
  • 10 декабря 2017 в 13:53
    2018 елның иң куркынычсыз автомобиль модельләре билгеле Иң югары бәягә BMW 5-Series, Genesis G80, Toyota Camry лаек булган.
    251
    0
    0
  • 11 декабря 2017 в 16:35
    Тормыш авырлыкларын җиңгән 5 ҮРНӘК КЕШЕ Күбебез тормыш авырлыкларында, килеп чыккан уңышсызлыкларда үзебезне түгел, ә башка факторларны гаепләргә ашыгабыз.
    247
    0
    1
  • 11 декабря 2017 в 11:15
    “Мин киттем – хатыным, балаларым кадерлерәк” Без гаиләдә ике кыз үстек. Кечкенә чагыбызда әтиебез фаҗигале төстә үлеп китте һәм безне үстерү әнинең үзенә генә калды. Рәхмәт аңа: кешедән ким-хур итмәде, барлык көчен куеп, икебезне дә укытты, тормышта үз юлыбызны табарга ярдәм итте. Кызганыч, әниебез дә мәрхүмә инде, урыны оҗмахта булсын!
    246
    0
    0