Авыр кайгыда калганда: стрессны җиңү өчен 7 киңәш

1. Хисләрегезне яшермичә кичерегез Кайгы стадиясен узмыйча, стресс белән көрәшеп булмый. Елагыз, ачу чыгарыгыз, гаҗәпләнегез. Татар халкында «Елау — гайрәтне киметми» дигән әйтем бар. Күз яшьләре — ул организмның көчсезлеге түгел, ә авыртуны кабул итү ысулы.

• Нишләргә: Көнегезне планлаштырмагыз. Бүген үзегезне ничек хис итүгә карап эш итегез. Үзегезне «көчле булырга тиеш» дип мәҗбүр итмәгез.

2. Физиологик ихтыяҗларны кайгыртыгыз Стресс вакытында организм кортизол (стрес гормоны) бүлеп чыгара, ул ашказаны-эчәк тракты, йокы һәм иммунитет эшен боза.

• Йокы: Йокларга тырышыгыз. Булдыра алмасагыз, тынычландыра торган үлән чәйләре (мелисса, мәтрүшкә) эчегез.
• Ашау: Ашаудан баш тартмагыз. Ашказанын бозмаслык, җиңел ризык (шулпа, ботка, җиләк-җимеш) кулланыгыз. Кайгы килгәндә татарларда югалган кешене искә алып, туганнарны җыеп аш уздыру гадәте бар — бу да психологик ярдәмнең бер ысулы, ул коллектив ярдәм хисен тудыра.

3. Сулау күнегүләре һәм медитация Паника яки ярсу башланганда, нерв системасын турыдан-туры сулау белән тынычландырырга мөмкин.

• Күнегү: Тирән итеп борыннан 4 секунд эчендә сулагыз, 7 секунд тоткарлагыз, авыздан 8 секунд эчендә акрын гына чыгарыгыз. 3–4 тапкыр кабатлагыз.

4. Гадәти эшләргә әйләнеп кайту Берничә көннән соң булса да, минималь тәртип сакларга тырышыгыз: урын-җирне җыю, душ керү, өйдән чыгып саф һава сулау. Физик хәрәкәт (акрын гына урам буйлап йөрү) стресстан арындыручы эндорфиннар бүлеп чыгара.

5. Якыннарыгыздан ярдәм сорагыз Татар мәдәниятендә «авырсынсаң — күтәрешербез» дигән принцип яши. Ялгыз калмагыз. Туганнарга, дусларга шалтыратыгыз, очрашырга тырышыгыз. Сезне аңлаячак кешеләр белән сөйләшү генә дә киеренкелекне киметергә сәләтле.

• Игътибар: Якыннарыгыз «Зинһар, елама», «Үзеңне кулга ал» дисәләр, аралашу читенләшсә, эмоцияләрне кабул итүче нейтраль якка (психолог, имам яки рухани) мөрәҗәгать итү яхшырак.

6. Профессиональ ярдәмгә мөрәҗәгать итү Әгәр кайгы озак вакыт (ике атнадан артык) үтми, сез көне буе түшәмгә карап ятасыз, йоклый яки ашый алмыйсыз икән — бу депрессия билгесе булырга мөмкин. Психотерапевт яки психиатрга мөрәҗәгать итү — ул көчсезлек күрсәткече түгел, ә үз сәламәтлегең турында кайгырту. Татарстанда кризис хәлендәге кешеләр өчен «Ышаныч телефоны» (8-800-2000-122) тәүлек әйләнәсе эшли, анда аноним рәвештә белгечләрдән ярдәм алырга була.

7. Дини һәм рухи таяныч Татарстанда яшәүчеләрнең күбесе өчен ислам дине зур терәк булып тора. Коръән уку, дога кылу, вафат булган якын өчен дога кылу (сәдака бирү, исеме белән атап корбан чалу) кешенең эчке халәтен тынычландыра, авыртуны мәгънә белән тутыра һәм стресс дәрәҗәсен киметә.

Истә тотыгыз: вакыт дәваламый, ул бары тик җәрәхәтне томалый гына. Һәркемнең кайгы кичерү тизлеге үзенчә, шуңа күрә башкалар белән чагыштырмагыз. Үзегезгә карата сабыр булыгыз. 

Чыганак: Ясалма фәһем

Фото: Татар информ