Саба районы Югары Шытсу авылының бай тарихы, сугыш елларындагы фидакарьлеге һәм бүгенге көндә уңышлы үсеш кичергән заманча тормышы турында сөйлибез.
Югары Шытсу: үткәнне саклап, киләчәккә карап
Татарстанның Саба районы җирлегендә урнашкан Югары Шытсу авылы — гади генә торак пункты түгел. Ул — бай тарихлы, үзенең гореф-гадәтләрен кадерләп саклаучы һәм бүгенге көндә дә уңышлы үсеш кичергән татар авылының матур бер мисалы. Аның язмышы туган як тарихын яраткан һәркем өчен кызыклы булачак.
Борынгы чорлар һәм нигез салыну.
Шытсу елгасы ярларында урнашкан бу җирләр борын-борыннан кешеләрне үзенә тартып торган. Риваятьләр һәм тарихи чыганаклар буенча, авылга нигез XVI–XVII гасырларда салына башлый. «Шытсу» атамасының килеп чыгышы турында галимнәр арасында төрле фикерләр яши. Бер версия буенча, ул «су» (елга) һәм «шыт» (үсү, яшәрү) сүзләреннән ясалган, ягъни «яшеллеккә баткан су». Икенче фараз исә аны шушы якларда яшәгән «Шытсу» ыруы яисә шәхси зат исеме белән бәйли.
Ничек кенә булмасын, авыл табигый байлыкларга бай урында — куе нарат һәм катнаш урманнар, балыклы елга-күлләр, уңдырышлы туфраклы басулар янәшәсендә барлыкка килгән. Беренче күчеп утыручылар иген игү, терлек асрау һәм аучылык белән шөгыльләнгән.
Патша Россиясе чоры: тормыш-яшәеш.
XIX гасырда Югары Шытсу зурая һәм Олы Шыңар волостеның эре авылларыннан берсенә әверелә. Биредә мәчет эшләп килгән, анда балалар дини һәм дөньяви белем алган. Авыл халкының төп шөгыле — игенчелек булган. Атлы сабаннар, урак-чүкеч тавышлары сугышка кадәрге авыл симфониясенең аерылгысыз өлеше иде. Шулай ук авыл осталарының балта эше, итек басу, арба-чана ясау кебек һөнәрләре белән дан казануы билгеле. Сатучы крестьяннар чит төбәкләргә китеп, Шытсу ипие һәм ярмаларын сата торган булганнар.
Авылның социаль тормышында дин зур роль уйнаган. Мәчет каршындагы мәдрәсә тирә-як авыллардан килгән шәкертләрне туплаган. Биредә намаз уку, никах уку, балага исем кушу кебек мөһим вакыйгалар узган, халык бер йодрык булып яшәгән.
Совет власте һәм Бөек Ватан сугышы еллары
XX гасыр башы авыл өчен зур сынауларга бай була. Гражданнар сугышы, күмәкләштерү (коллективлаштыру) чоры... 1930 елларда Югары Шытсуда да «Кызыл Йолдыз» (соңрак башка исемнәр белән аталган) колхозы оеша. Бу процесс җиңелләрдән булмый: кулга алынулар, мөлкәтне тартып алулар халыкны тетрәндерә. Әмма шуңа да карамастан, авыл халкы яңа шартларга җайлаша, колхозны аякка бастыруда актив катнаша.
Иң авыр һәм канкойгыч бит — Бөек Ватан сугышы еллары. Юллар чатында утырган бу авылдан да йөзләгән ир-егет фронтка китә. Күбесе туган туфрагына әйләнеп кайта алмый — обелисктагы исемлекләрдә аларның исемнәре мәңгелеккә уелган. Сугыш кырында батырлык күрсәткән каһарманнар белән беррәттән, тыл хезмәтчәннәре дә тиңдәсез фидакарьлек үрнәге күрсәтә. Хатын-кызлар, карт-коры һәм яшүсмерләр көнозын басуда икмәк үстерә, фермаларда терлек карый. «Барысы да — фронт өчен, барысы да — Җиңү өчен!» дигән лозунг аларның яшәү рәвешенә әверелә.
Сугыштан соң торгызу һәм «Якты юл» чоры.
Сугыш тәмамлангач, авылда торгызу эшләре башлана. 1950-1960 елларда Югары Шытсу тагын да ныграк үсеш ала. Колхоз «Якты юл» дип атала башлый һәм районда алдынгылар рәтенә чыга. Авылга газ кертелә, таш кибетләр, фельдшер-акушерлык пункты, мәдәният йорты төзелә. 1970-1980 елларда яшьләр өчен яңа йортлар сафка баса, урамнарга асфальт җәелә. Авылның социаль инфраструктурасы формалашып бетә. Бу чорда авылда туып-үскән, югары белем алган белгечләр — агрономнар, укытучылар, табиблар кире туган якларына кайтып, аның данын арттыруга зур өлеш кертәләр.
Бүгенге көн: традицияләр һәм яңарыш
Советлар Союзы таркалганнан соң, илдәге кебек үк, авыл өчен дә катлаулы чор башлана. Колхоз системасы бетерелә. Әмма Югары Шытсу бирешми. Бүген монда заманча технологияләр белән эш итүче фермер хуҗалыклары уңышлы эшләп килә. Инвесторлар ярдәме белән бөртекле культуралар игү һәм терлекчелек яңа дәрәҗәгә күтәрелде.
Авылның йөзен аның кешеләре билгели. Биредә Сабантуйлар элекке кебек үк гөрләп уза, милли моңнар яңгырый, яшьләр дә спорт һәм мәдәният түгәрәкләренә актив йөри. «Ак калфак» татар хатын-кызлары оешмасының җирле бүлеге милли гореф-гадәтләрне, кул эшләрен, бишек җырларын яшь буынга тапшыру буенча зур эш алып бара. Авыл музее экспонатлары исә үткәннең кадерен белергә өйрәтә.
Югары Шытсу — ул искиткеч табигать кочагында урнашкан тату гаилә. Монда өлкәннәрне хөрмәтлиләр, балаларны эш сөючән итеп тәрбиялиләр. Яңа йортлар төзелә, бакчаларда алмагачлар чәчәк ата. Заманча интернет һәм мобиль элемтә булуга карамастан, биредә кешеләр бер-берсенә карата ихлас, ярдәмчел булып кала.
Югары Шытсу тарихы — ул берничә буынның тырыш хезмәте, түземлеге һәм туган җиргә булган чиксез мәхәббәте тарихы. Аның тамырлары никадәр тирән булса, киләчәге дә шулкадәр якты һәм ышанычлы. Бу авыл — Татарстаныбызның алтын фонды, аның киләчәге ышанычлы кулларда.
Нет комментариев