Бәрәңгене кайчан һәм ничек дөрес итеп казып алырга: уңышны саклау өчен тулы кулланма

1. Бәрәңгене казырга вакыт җиткәнне ничек белергә?

• Сабаклар саргайды һәм корыды: Бу — иң төгәл сигнал. Үсемлек туклыклы матдәләрне бүлеп бетерде, алар барысы да бүлбеләргә күчте. Мондый вакытта бәрәңге инде үсми, формалашуын тәмамлый.
• Тирене сынау: Берничә урында казып, иң эре бәрәңгеләрне алыгыз. Аларның тышчасын (кесәләвен) бармак белән кысып карагыз. Әгәр тиресе бик җиңел генә куба яки бөтенләй кубмый икән — казырга була. Әгәр тиресе бик тиз кубып, бәрәңге «яшь» күренә икән, сабаклар коруга карамастан, тагын 7–10 көн көтәргә кирәк. Тиешенчә өлгергән бәрәңге тыгыз һәм каты була.
• Һава шартлары: Озакка сузылган салкынча яңгырлардан соң казырга киңәш ителми. Туфрак артык юеш булганда, бәрәңгеләрдәге балчык кибеп бетми, ә бу саклагыч тышча бозылуына китерергә мөмкин. Иң яхшысы — аяз, коры, бераз җилле көндә эш башлау.

2. Казып алу вакыты (төбәкләр буенча якынча исәпләү)

• Иртә өлгерә торган сортлар: июль ахыры — август башы. Аларны озак сакларга түгел, ә шунда ук ашарга дип казыйлар.
• Уртача сроклы сортлар: август уртасы — август ахыры.
• Соң өлгерә торган сортлар: сентябрьнең беренче ун көне. Татарстан кебек урта полосада нәкъ менә бу вакытта төп уңыш алына. Ләкин сентябрьнең икенче яртысында кыраулар төшә башларга мөмкин, шуңа күрә кичектерергә ярамый.

3. Ничек дөрес казырга: этаплап инструкция

• Эш кораллары: Кул көрәге (лопата) яки ат колагы көрәк (вилы) кулланыгыз. Ат колагы көрәк туфракны азрак күтәрә һәм бәрәңгеләрне механик зарарланудан (кисүдән) яхшырак саклый.
• Каян башларга: Бәрәңге рәтенең читеннән, сабактан 20–30 см читтәрәк казый башлагыз. Көрәкне вертикаль тотарга тырышыгыз, югыйсә сез уңышны кисеп ташларга мөмкинсез.
• Чыгару: Көрәкне горизонталь рәвештә этеп, туфрак катламын күтәрегез. Сабакны тартып чыгарырга ашыкмагыз — тамыр системасына зыян килергә мөмкин. Бәрәңгеләрне әкренләп, кул белән җыеп барыгыз.
• Экология: Казыганнан соң калган чокырларны тигезләп куегыз. Бу көзге-кышкы чорда туфрак эрозиясенә каршы профилактика булып тора.

4. Уңышны киптерү һәм чистарту

• Кырда киптерү: Бәрәңгеләрне кояш нурлары турыдан-туры төшмәслек күләгәле, әмма җил йөри торган урында 2–3 сәгать киптерергә кирәк. Кояшта озак тотарга ярамый — ул бәрәңге крахмалын шикәргә әйләндерә, нәтиҗәдә яшел төскә керә һәм агулы соланин бүленеп чыга.
• Балчыктан чистарту: Бәрәңгеләрне нык итеп кырып юарга ярамый! Саклагыч тышчасын бозарсыз. Йомшак кына кул белән каккалап, зур балчык кисәкләрен алып ташлагыз. Вак балчык кибәчәк һәм үзе коелачак.
• Сортировка: Шунда ук авыру, киселгән, тишелгән һәм бик вагын аерып куегыз. Аларны озак сакларга куярга ярамый, тиз арада кулланырга кирәк. Орлыкка калдырасы бәрәңгене дә аерым савытка салыгыз.

5. Соңгы осталык серләре (киңәшләр)

• Атна алдыннан казу: Халык календаре буенча, пәнҗешәмбе яки җомга көннәрендә казылган бәрәңге яхшырак саклана дигән ышану бар. Моңа фәнни аңлатма юк, ләкин мондый ритм белән эшләү еш кына процессны тәртипкә сала.
• Сабакны кисү: Әгәр сабаклар әле корып бетмәгән, әмма казырга вакыт җиткән икән, аларны казырга 10–14 көн кала чабып ташларга мөмкин. Бу фитофтора авыруының бүлбеләргә күчүен тоткарлый һәм тышчаның калынайуына ярдәм итә.
• Туфрак турында: Ел саен бәрәңгене бер урында утырту туфракны талдыра. Дөрес алмаштырып утырту (көздән бодай, горчица кебек сидератлар чәчеп кую) уңышны 20–30% ка арттырырга сәләтле.

Без социаль челтәрләрдә: Телеграм, ВКонтакте, ТикТок, Ютуб, Одноклассники, Твиттер, Яндекс.Дзен