Сәламәт яшәү рәвешенең серле яклары

1. Сөякләр тимердән ныграк. Кеше кабыргасы корычтан шул ук диаметрдагы чыбыкка караганда 9 тапкырга ныграк. Ә кешенең иң кечкенә сөяге — урта колактагы өчек (стремя) нибары 0,25–0,33 грамм тарта.
2. Тән температурасы түгел, ә баш мие суыта. Без тирләп тән температурасын төшермибез, ә бәлки миен саклап калабыз. Баш миендә бер минут эчендә энергия җитештерү өчен җитәрлек кислород барлыкка килә, бу процесс бик кызу бара. Тир бү бизләре исә организмны нәкъ менә бу артык җылынудан «суыту» системасы булып тора.
3. Эчәклек — безнең икенче «миебез». Ашкайнату трактында 100 миллионнан артык нейрон бар. Ул үзаллы рәвештә диярлек эшли ала. Шуңа күрә стресс вакытында «эчтән сизәм» дип юкка гына әйтмиләр: нерв системасының күп өлеше турыдан-туры кәеф белән бәйле серотонин гормонының зур өлешен нәкъ менә эчәклектә бүлеп чыгара.
4. Күз яше микробларны үтерә. Күз яшендә лизоцим дигән фермент бар. Ул бактериаль диварларны тарката. Шуңа күрә елаган очракта да күзләр инфекция эләктерми, киресенчә, чистара.
5. Йөрәк югарыга таба тибә. Кеше горизонталь ятканда йөрәк вертикаль басып торган кешегә караганда азрак көч сарыф итә. Бу кан агышына каршы гравитация тарту көчен җиңәргә кирәкмәү белән бәйле.
6. Без үз-үзебезне ашыйбыз. Тәүлегенә якынча 50 миллион күзәнәгебез үлә һәм яңаларына алмаштырыла. Организмнан тышка чыккан бөтен тузан һәм кибәк диярлек — ул тиредән кубып төшкән эпидермик күкәйчекләр.
7. Колакларыбыз ял итми. Йоклаганда безнең колакларыбыз йомылмый. Баш миенә сигналлар җибәрмәсәләр дә, алар әйләнә-тирәдәге куркыныч тавышларны (эт өрүе, ишек шакылу) тоткарсыз тотып алалар һәм безне уятырга әзер торалар.
8. Сулыш органнары мәйданы теннис корты кадәр. Әгәр үпкәләрдәге бөтен альвеолаларны (нечкә капчыкларны) тигез итеп җәеп салсаң, аларның гомуми мәйданы 70–100 квадрат метрга җитәчәк.
9. Умыртка баганасы төнлә «сузыла». Көндез безнең умыртка арасынагы дискларга басым ясала, шуңа күрә кичкә таба буй бераз кыскара. Төнлә йоклаганда авырлык югалгач, дисклар су җыя һәм иртәнгә кеше 1–2 сантиметрга озыная.
10. Исе булмаган акыл. Мускат чикләвеге составында миристицин бар. Әгәр аны зур дозада куллансаң, галлюцинацияләр китереп чыгарырга мөмкин. Ләкин бу бик куркыныч: мондый «бушану» бавырны һәм нерв системасын җимерә.
11. Теленмәгән тел — мускул түгел. Гомуми фикерләргә карамастан, тел бер генә мускулдан тормый. Ул сигез төрле мөстәкыйль мускул төркеменнән төзелгән дустанә «биологик челтәр».
12. Үпкәләр океан тозлыгы кадәр. Кан плазмасы һәм диңгез суында тоз концентрациясе тәңгәл диярлек. Галимнәр фикеренчә, бу кешенең борынгы бабалары суда яшәгән чорга ишарә.
13. Борын — табигый кондиционер. Эчке танау юллары кергән һаваны тән температурасына кадәр җылытып яки суытып, дымландырып бетерә. Шуңа күрә авыз аша сулаганда салкын һава турыдан-туры бронхларга эләгә, ә борын аша узганда ул тулысынча «әзерләнә».
14. Тырнаклар һәм чәч — тере түгел. Аларның составындагы кератин аксымы инде үлгән күзәнәкләрдән тора. Шуңа күрә чәч кистергәндә һәм тырнак кискәндә без авырту тоймыйбыз.
15. Эчәклек микробиомасы — аерым орган. Кешедә яшәүче бактерияләрнең гомуми авырлыгы 1–2 килограммга җитә. Алар иммун системасының 70% алып тора һәм витаминнар синтезлый. 

Фото: Ясалма фәһем