«Авылда ничек яшәргә?»: Яңа гына күченгәннәр өчен иң кирәкле сорау-җаваплар

Татарстанның берәр ямьле почмагында (мәсәлән, Саба, Балтач яки Арча якларында) нигез коручылар өчен файдалы киңәшләр тупланмасы. 

1. Мунча мичен ничек дөрес ягарга? Шәһәр кешесе өчен иң актуаль сорау.

• С: Ни өчен минем мунча морҗасыннан төтен чыга, ә пар килми?
• Җ: Чөнки сез аңа «урысларча», ягъни салкын суда юеш каен утыны тутырып, шырпы сызасыз. Авыл мунчасы ул — үзе бер сәнгать.
  • Кагыйдә №1: Башта коры имән яки усак яркаларыннан «корса» (вак утын) ягыгыз. Ул мич эчен җылыта.
  • Кагыйдә №2: Каен утынын коры итеп кисегез һәм кимендә җәй буе кибәргә куегыз. Юеш утын — мунчаның дошманы, ул мичне тутыра, ләкин җылытмый.
  • Кагыйдә №3: Су савытын (бакны) мичкә терәп үк салмагыз, бераз читтәрәк торырга тиеш, югыйсә су кайный, ә мич кыза алмый интегә.

2. «Күпер» нәрсә ул һәм ансыз ничек яшәргә?

• С: Авыл картлары «күпер аша чыктым» ди. Нинди күпер инде ул, елга аша салынганмы әллә?
• Җ: Юк! Авылда «күпер» — ул идән астыннан йорт эченә керә торган кечкенә генә ишек (люк). Аның астында — баз. Анда көздән бәрәңге, кишер, чөгендер һәм тозлаган кыяр салына. Күпер ябылса — йорт җылы. Күпер ачык калса — идәннәр салкын, аяк асты җилле була. Кыш көне күпер капкачын юрган яки иске толып белән каплап кую — авыл законнарының нигезе.

3. «Суалчаннар» проблемасы (яки кое чистарту)

• С: Кое төбендә ниндидер лайла барлыкка килде, су «исли». Нишләргә?
• Җ: Паникага бирелмәгез, бу «суалчаннар» (бактерияләр һәм известь катламы) гадәти хәл. Коены чистарту — ир-атлар өчен язгы традиция.
  • Насосны бушатыгыз.
  • Бауга бәйләп, чиста ком яки вак таш ыргытыгыз (су болгана, төпкә утырган пычрак күтәрелә).
  • Аннары коены чиста су белән берничә тапкыр чайкаталар. Иң яхшысы — коеның стеналарын хлорлы известь белән юу. Су тәмам саф, көмеш кебек чиста булганчы кабатлагыз.

4. «Ут күршеләр» институты

• С: Мин шәһәрдә подъезддагы күршеләремнең исемнәрен дә белмим. Авылда нишләргә?
• Җ: Авылда күрше — ул сезнең страховка полисыгыз. Әгәр коймагыз аварга маташа икән, кичкә кадәр түзегез — күрше абыең килеп, балта тотып үзе ярдәм тәкъдим итәчәк.
  • Кагыйдә: Печән өсте яки бәрәңге алу вакытында «койма аша гына» тавык йомыркасы, банка кайнатма яки яңа өзелгән кыяр биреп тору мәҗбүри түгел, ләкин хөрмәт билгесе санала.
  • Берәрсенә «Хәерле иртә!» дип эндәшмичә узу — авылда зур тәрбиясезлек.

5. «Яшел дошман»: әрекмән һәм тигәнәк

• С: Бакча артында әрекмән котыра. Нигә аны чабалар, ул бит файдалы үлән?
• Җ: Файдалы, ләкин бакчаның дошманы! Әгәр әрекмәнне чапмасагыз, ул ике атнадан сезнең бәрәңге сабагын ашап бетерәчәк. Тигәнәк турында әйтеп тә тормыйм — ул сыерларга печәнне бозар өчен махсус үсә кебек.
  • Сер: әрекмән тамырын казып алганда, туфракка көл сибеп калдырыгыз — ул башка тишелеп интектермәс.

6. Тавыклар психологиясе

• С: Тавыклар йомырканы читкә салып бетерә. Кәстрүлгә саласымы?
• Җ: Юк. Тавык оясына «йомырка салдыручы» (ясалма йомырка) салып куегыз. Ул агачтан, гипсадан яки теннис шары кебек резиннан булырга мөмкин. Тавык шуны әйләндереп, «менә монда салам» дип уйлый һәм ояда гына йомырка сала башлый. Оя астына ылыс яки кибән печәне җәю дә ярдәм итә.

Авыл тормышында  ашыгырга ярамый. Бүген ватылган койманы иртәгә ясарсыз, бүген яумаган яңгыр өчен борчылмагыз. Иң мөһиме — табигать ритмына кушылу. Шул чакта авыл сезне юмартлыгы белән бүләкләр: саф һава, челтерәп аккан чишмә суы һәм... иң тәмле бәрәңге. 

Фото: Ясалма фәһем

Без социаль челтәрләрдә: Телеграм, ВКонтакте, ТикТок, Ютуб, Одноклассники, Твиттер, Яндекс.Дзен