Гасырлар аша яңгыраган тавыш. 26 апрель - Тукаебыз туган көн!

 26 апрель - бөтен мәдәни Россия, беренче чиратта Татарстан, милли шигърият символына әверелгән исемен искә төшергән көн. 2026 елда бөек татар шагыйре Габдулла Тукайның тууына 140 ел тула. Аның тормышы кыска була - нибары 26 ел, - әмма мирасы үлемсез булып чыга. Әйдәгез, Тукай дөньясына күз салыйк һәм аның шигырьләрен бүген, йөз ел элек булган кебек, ни өчен шулай ук дулкынланып укуларын белик.

Милләт вөҗданына әверелгән ятим шагыйрь Габдулла Тукайның тормыш тарихы драматик роман сюжетына охшаш. Кечкенә чагында ятим калып, ул тәрбиягә алган гаиләләрдә йөргән, ачлык һәм кимсетүләр кичергән. Ләкин нәкъ менә шушы авырту, аның характерын чыныктырып, иҗат өчен илһам чыганагы булды. Тукай системалы белем алмаган, ләкин искиткеч хәтерле һәм белемгә сусаган булган. Ул татар, рус һәм гарәп телләрен камил белә, дөнья әдәбиятын болытсыман сеңдерә. 

«Шүрәле» һәм башка могҗизалар: әкиятче Тукай.  Күпләр өчен Тукай белән танышу мәктәп эскәмиясеннән һәм аның атаклы «Шүрәле»әкиятеннән башлана. Хәйләкәр утын кисүче былтырның урман рухын озын бармаклы итеп хәйләләп алуы турындагы тарих һәр татар баласына таныш. Әмма әкиятче Тукай-ул балалар тарихы авторы гына түгел. Ул новатор иде. Нәкъ менә ул заманча татар балалар әдәбиятын иҗат итә, аны милли колорит белән тутыра, шул ук вакытта аңлаешлы һәм якын итә. Аның шигырьләрендә халык риваятьләрендәге геройлар җанлана, ләкин алар яңа чор телендә сөйләшәләр.

«Туган тел» шигыре  — миллионнар өчен гимн.  Теләсә кайсы татардан Тукайның кайсы шигырен яттан белүен сорасаң, җавабы бер генә булачак: «Туган тел». И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле!
          Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы.
         Иң элек бу тел белән әнкәм бишектә көйләгән,
        Аннары төннәр буе әбкәм хикәят сөйләгән.
         И туган тел!
        Һәрвакытта ярдәмең белән синең,
        Кечкенәдән аңлашылган шатлыгым, кайгым минем.
        И туган тел!
       Синдә булган иң элек кыйлган догам:
        Ярлыкагыл, дип, үзем һәм әткәм-әнкәмне, ходам!

     Бу юллар татар халкының рәсми булмаган гимнына әверелә. Бу тел турында шигырьләр генә түгел; бу-тиңдәшлекне саклау, ата-бабаларыбыз хәтере турында дога. Шагыйрьнең үз җиренә һәм халкына булган мәхәббәте шушы сигез юлда язылган.

Мирасы үлемсез. Габдулла Тукай, үзе артыннан бер томлык шигырьләр, әкиятләр һәм мәкаләләр калдырып, бик иртә вафат була. Әмма аның исеме әдәбият дәреслегендә бер юл гына булып калмады. Ул мәдәни кодка әверелде. Шагыйрь хөрмәтенә Казанда дәүләт опера һәм балет театры, Россиянең һәм дөньяның күп кенә шәһәрләрендә урамнар аталган, ә аның портреты безгә купюралардан һәм һәйкәлләрдән карый. Тукайның туган көне — 26 апрель-Татарстанда Туган тел көне буларак билгеләп үтелә. Габдулла Тукай иң мөһимен исбатлый: чын талант заман чикләрен белми. Аның тавышы, туган сүзнең матурлыгын һәм кеше рухының көчен искә төшереп, яңгыравын дәвам итә.

Чыганак: Ясалма фәһем

Фото: Ясалма фәһем