Саба районының Иске Мичән һәм Яңа Мичән авыллары, XVIII гасырда Биләр ягыннан килгән Максут бабай нигез салган бу туфрак, бүгенге көндә дә борынгы зиратларын кадерләп саклап, челтерәп аккан чишмәләре моңында туган якка мәхәббәт тәрбияли.
Саба районының иң күркәм почмакларыннан берсе булган Иске Мичән һәм Яңа Мичән авыллары — гасырлар буе килгән гореф-гадәтләрне, буыннар бәйләнешен саклаучы тере тарих. Атамаларында «мичән» сүзе яңгыраган бу төбәк үзенең бай үткәне, матур табигате һәм тырыш халкы белән аерылып тора.
Максут бабай нигез салган туфрак Риваятьләргә караганда, бүгенге Мичән җирләренә элек татарлар һәм чирмешләр (марилар) хуҗа булган. XVIII йөздә Биләр ягыннан качып килгән Максут исемле ир-егет монда төпләнеп, авылга нигез сала. Аның кабере бүген дә Иске Мичән зиратында кадерләп саклана. Тарихи чыганаклардан күренгәнчә, 1859 елда Иске Мичәндә 53 хуҗалык булып, анда 337 кеше яшәгән, мәчет эшләп торган. Яңа Мичән исә зуррак була — 104 хуҗалыкта 889 кеше көн иткән. XX гасыр башына кадәр авылларда Максут-Мәсагут нәселенә тоташкан дистәләгән гаилә гомер кичергән.
Чирмешләрнең бу урыннарны ничек калдырып китүе турында да халык телендә матур риваять йөри. Имеш, аларны көчләп чукындыра башлагач, ашыгып качкан вакытта «әкәй» дип аталган баш киемнәре имән ботакларына эләгеп калган. Тау битендә утыручылар: «Әкәем кала, әкәем кала!» — дип елый-елый йөгергәннәр. Шулай итеп, авыл янындагы тау Әкәй тавы дип атала башлаган. Бу таудан челтерәп агучы Кирәмәт чишмәсе әле дә ярсуын ташламый.
Табигать белән гармониядә Ике авыл арасындагы Иске зират — борынгы тарихның шаһиты. Анда мөселман һәм чирмеш каберлекләре янәшә урнашкан дигән фаразлар бар. Тирә-юньдәге топонимнар да авылның урман-чишмәләргә бай булуын сөйли: Зелпелек елгасы, Урман елгасы, Му юлы елгасы... Чишмәләрнең санына да исәп-хисап юк: Олы чишмә, Шәйдулла чишмәсе, Канюшин чишмәсе…
Һәрберсенең үз тәме, үз шифасы. Яңа Мичән авылы исә Иске Мичәннән күчеп утырган дип санала. Элек биредә куе урманнар шаулаган, шуңа да басу-кыр исемнәрендә «Каенсар», «Урман юлы», «Кабан киеге юлы» кебек атамалар сакланып калган. Авыл янында Кызыл яр болыны, Сәүкә тегермәне кебек географик объектлар халык күңеленә якын.
Борынгыдан — бүгенгегә
Узган гасыр азагында Иске Мичән мәчете янып, озак еллар халык вакытлыча корылмаларда гыйбадәт кыла. 1875 елда авыл халкы яңа таш мәчет төзү өчен приговор җыя, Оренбург мөфтиятеннән рөхсәт ала. Совет елларында манарасы киселсә дә, бинасы клуб булып хезмәт итә. Бүген инде авылда яңа мәчет торгызыла, халык иман нурына тартыла.
Иске Мичәндә бүген урта мәктәп, мәдәният йорты, колхоз идарәсе гөрләп эшли. Халкы әби-бабалары ята торган зиратны чиста тота, тирә-юньне тәртиптә тота. Яңа Мичәндә дә тормыш гөрли. Биредә заманча фермалар, шәхси хуҗалыклар эшли. Соңгы елларда авылларга яшь гаиләләр кайтып төпләнә, йортлар салына.
Авылның һәр тыкрыгында, һәр чишмә тавышында ишетелгән милли моң, туган туфракка булган бетмәс-төкәнмәс мәхәббәт. Бу авыллар милләтебезнең рухи азыгы булган чишмәләребез кебек саекмасын иде.
Текстта кулланылган тарихи фактлар һәм саннар Ф.Гыйниятуллина язмаларына, «Казан утлары» журналы архивы материалларына һәм Саба районы тарихын чагылдырган җирле чыганакларга нигезләнгән.
Нет комментариев