Сугыш ветераны Газиз карт, күзләре күрми башлагач та, кулларының нечкә хәтере ярдәмендә авылдашларына тимердән гүзәл бизәкләр ясауны дәвам итә.
Сугыштан кайткан медаль һәм корыч кисәге
Көзнең моңсу иртәсе иде. Авыл читендәге ялгыз йортның тәрәзәләрендә инде ничәнче көн ут кабынмады. Монда яшәүче Газиз карт — авылыбызның соңгы тимерчесе, сугыш ветераны — бакыйлыкка күчкән дигән хәбәр җил кебек таралды. Аның турында сөйләгәндә, авыл халкы һаман да бер сүзне кабатлады: «Гыйбрәтле язмыш...»
Газизнең яшьлеге утлы өермәдә башлана. Сугышның иң кызган чагында, унсигезе дә тулмаган килеш, фронтка китә ул. Берлинга кадәр барып җитә. Кайтканда кулында бары тик иске хромка гармун һәм гимнастёркасының түшендә «Батырлык өчен» медале генә була. Күкрәген тишеп кергән ядрә ярчыгын гомере буе йөртсә дә, зарланмый ул.
Сугыштан соң аны туган нигезенә бикле ишекләр каршы ала. Әти-әнисе ачлыктан вафат булган, йорт-җир череп аварга җиткән. Яшь егет уч төбендәге медальне кысып, ташландык лапас астына кереп каңгыраеп йөргән көннәрендә, кулына очраклы рәвештә корыч кисәге ала. Ул үз гомеренең мәгънәсен таба — тимерчелектә.
Тимернең дә җаны бар...
Алтмыш ел буе авыл халкына хезмәт итте Газиз карт. Кемгә — урак кайрарга, кемгә — ат дагаларга, кемгә — капка тоткалары ясарга. Аның сандалында чыңлаган чүкеч тавышлары авылның колагына сеңеп калды. «Тимернең дә җаны бар, оланнар, — ди торган иде ул тирләп-пешеп эшләгәндә. — Аны салкын килеш суксаң — чатный, ә менә эссе вакытта ипләп кенә суксаң, ул сиңа теләсә нинди бизәкне бирә».
Ләкин язмыш адәм баласын тагын бер кат сыный икән. Илленче яшендә үк Газизнең күзләре күрми башлады. Табиблар кара кайгыга баткан картка: «Картлык бу, Газиз абзый, сәламәтлегең какшау», — диделәр. Тимерче өчен күзсез калу — үлем белән бер иде. Ул эшен ташларга җыенды. Өенә бикләнде, кешеләр белән аралашмас булды.
Шулчак авылның бер чая малае, аның янына килеп, болай диде: — Бабай, син бит безгә тәртә богавы ясарга вәгъдә иттең. Атлар кыргыйлана бит, кирәк аларга богау. Газиз эндәшмәде. Малай идәндә яткан корыч кисәген кулына алды да: — Менә моннан ясарбызмы? — дип сорады.
Карт кинәт сискәнеп китте. Малайның кулындагы тимерне сыйпаганын тойды. Кинәт аның зиһене яктырып киткәндәй булды. Күз күрмәсә дә, куллар хәтерли! Куллар сизә!
Ул торып басты, биленә кадәр иелеп, сандал янына килде. Чүкечне кулына алды. Икенче кулы белән корычны капшады. — Син әле яшь, улым, синең тимердән ясаласың бар, — диде ул әкрен генә. — Бир әле миңа чүкечне…
Келәдәге һәр сыр — картның йөрәк тибеше
Иртәгесен бөтен авыл шаккатты. Газиз картның лапасыннан тимер чыңы яңгырады. Ул күзлексез, күрмичә эшли иде. Кулларының тиресе, дистәләгән еллык хәтере ярдәмендә, корычның кайсы урынга басып сыгылуын, кайчан сугасын әйтеп торды. Ул малайга тәртә богазы түгел, ә нәкъ менә шушы баланың әтисенә атап, гаҗәеп матур бизәкле келә ясады. Келәдәге һәр сыр — картның йөрәк тибеше, һәр нокта — сугышта үлеп калган иптәшләренең истәлеге иде.
Газиз картның гомере әнә шулай тәмамланды. Соңгы сулышында да ул тимерче сандалыннан аерылмады.
Бүген аның йорты буш. Ләкин авыл халкы өчен ул һаман да исән. Һәрберебезнең капкасындагы челтәр-бизәкләр, коймалар, келәләр — болар барысы да Газиз картның безгә калдырган мирасы. Аның язмышы безгә гыйбрәт: кешенең гомере күз белән түгел, кул эше һәм намус белән үлчәнә. Күз күрмәсә дә, куллар игелекне онытмый икән…
Мансур Шиһап
Нет комментариев