Тешләр — сәламәтлек көзгесе

Кеше авызында барлыгы 32 теш бар. Алар бер-берсенә охшамаган һәм һәркайсының үз «вазифасы» бар, бу аларны чын кораллар арсеналына әверелдерә:

• Кискечләр (резецлар): Иң алгы тешләр. Аларның очлары үткен, һәм без алар белән ашамлыкны кисәбез һәм тешлибез.
• Сөт казык тешләре (клыклар): Кеше эволюциясе дәвамында алар азыкны ерту өчен кирәк булган. Хәзер исә алар авыз куышлыгын тотып тора һәм азыкны өзүдә катнаша.
• Премолярлар (алгы азу тешләр): Алар кискеч тешләр кискән ризыкны ваклый башлый.
• Азут тешләре (молярлар): Иң зур һәм көчле тешләр. Аларның өслеге чокыр-чокыр, шуңа күрә ризыкны иң яхшы итеп ваклап, изеп бетерәләр.

2. Иң каты матдә. Теш эмали — кеше организмындагы иң каты тукыма. Ул хәтта сөяктән дә катырак. Аның катылыгы кварцка якын. Ләкин эмальдә тере күзәнәкләр юк, шуңа күрә ул үзеннән-үзе төзәлми. Бер тапкыр зарарланса, аны стоматологтан башка кире торгызып булмый.

3. Тешнең «Хәтер»е. Тешнең эчке катламы — дентин. Ул микроскопик каналлардан тора. Бу каналлар аша тешкә төрле стимулнар (салкын, кайнар, баллы) үтеп керә. Ләкин иң кызыгы: дентин вакыт узу белән үзгәрә, яңа катламнар барлыкка китерә. Нәтиҗәдә, кешенең яшен тешнең төсе буенча да билгеләп була: яшь барган саен дентин калынлаша һәм теш тоныклана.

4. Тешләр — шәхси паспорт. Һәр кешенең теше уникаль. Теш казнасының формасы, тешләрнең урнашуы, пломбаларның яки коронка урнашкан урыннар — болар барысы да шәхси «денталь паспорт»ны хасил итә. Криминалистикада еш кына мәетнең кем икәнен ачыклау өчен нәкъ менә теш казнасы сурәтләрен кулланалар.

5. Стоматология тарихы. Борынгы заманнарда кешеләр теш сызлавыннан бик интеккән. Борынгы Мисырда, мәсәлән, авыртуны басу өчен үләннәр белән дәваланганнар. Ә инде борынгы этрусклар (б.э.к. 7 гасыр) инде алтыннан ясалган иң беренче стоматологик протезларны ясаганнар! Алар хәтта төшкән теш урынына тере эт тешен дә утыртып куя алганнар.

6. Теш пастасы нигә күбекләнә? Теш пастасының күбекләнүе чистарту сыйфатын яхшырту өчен түгел. Күбекләнүче матдә (лаурилсульфат натрия) безгә тешләр чистартылган кебек тоелсын өчен кирәк. Ул авыз куышлыгын шулкадәр «юа» ки, без чисталык тойгысы кичерәбез.

7. Теш сызлавының сере. Ни өчен теш сызлавы шулкадәр түзеп булмаслык авырттыра? Чөнки тешнең эчендәге пульпа дигән өлешендә бик күп нерв очлары урнашкан. Воспаление вакытында шешү барлыкка килә, ә пульпа каты сөяк эчендә бикләнеп кала. Шул рәвешле басым бик тиз арта һәм нервларны бик көчле итеп кыса, бу коточкыч авыртуга китерә.

8. Тешләр — сәламәтлек көзгесе. Тешләрнең халәте бөтен организм турында сөйли ала. Мәсәлән, уртларның канавы йөрәк-кан тамырлары авырулары куркынычын арттырырга мөмкин.

Тешләр — ул безнең көндәлек тормышыбызның мөһим өлеше. Аларга карата игътибарлы булып, дөрес итеп тәрбияләсәк, алар безгә гомер буе тугры хезмәт итәр. 

Чыганак: Интернет ресурслар

Фото: Ясалма фәһем