Uramda үskәn bala min dide

   Rossiyaneñ berenche  Prezidentı B.El'cinnıñ  uzgan  gasırnıñ  tuksanınchı  ellarındagı  hezmәtlәre tөrlechә bәıalәnә. Anı huplıjlar da, tәnkıjt'lilәr dә һәm һәrkem  үzenchә haklı. Әmma 1991 elnıñ 18 oktıabrendә “Sәıasi repressiıa korbannarın reabilitaciıalәү turında”gı Zakon kabul itelүe anıñ kүp “gөnaһların” ıya. SHushı  zakon nigezendә 1917-1991 ellarda nahakka  rәnҗetelgәn millionlagan grazhdannar aklandı.

  Sәıasi repressiıa  korbannarın  achıklauga,  kompensaciıa tүlәү  mәs'әlәlәren hәl itүgә Tatarstan Hөkүmәte  kararı  belәn 2000 eldan  redakciıalәp chıgarıla bashlagan “Hәter kitabı”nıñ da  bulıshlıgı zur  buldı. Barısı 17 tom nәsher itelde. Әlege tomnarga respublikabızda 1917-1991 ellarda nahakka rәnҗetelgәn 48294 kesheneñ  isem-familiıase, alar turında  kıskacha  mәglүmat terkәlgәn. Shularnıñ  398e – Saba rajonınnan. Hәzerge  vakıtta rajonıbızda repressiıa  korbannarı bularak  aklangan  9 keshe   ıashi: Ezmәdәn  1937  elgı  Kifaıa Baһavetdinova,  Olı  Kibәchedәn  Rәhilә Gazizova, Tenekidәn Mөnәvәrә Rәhimҗanova, Sabadan Luiza Vәlmieva, Shәmәrdәnnәn Iyrij Gribov, Tamara  Smıshlıaeva, Roza Tapajkina,  Raziıa  Hәkimova, Sәjdә Latıjpova.  Iñ өlkәne – Mөnәvәrә apa. Anıñ әtise Rәhimҗan Sabirҗanov gailәse Saba rajonı bashkarma komitetı kararı belәn 1933 elda jort-җirennәn,  mөlkәtennәn mәhrүm itelep, үze Arhangel'sk  өlkәsenә  sөrgengә җibәrelgәn.  “I, balakaem,  uramda  үskәn bala bit min. Barısı da  jөrәgemdә. Өjdәn  kuıp  chıgardılar. Kүpmeder  vakıt kүrshedәge ber apada tordık. Annarı alar da,  kulak  gailәsen  asramıjbız, dip uramga tөrtep kүrsәttelәr. Bүtәnen  soramagız da, belmim dә. Ber apaem bar ide, ul  sөjli torgan  ide. Vafat inde”,– dide 90 yashendәge  Mөnәvәrә apa. Alarnıñ  gailәse 1997 elnıñ 4 aprelendә aklangan.

Shәmәrdәndә  jashәүche Iyrij Gribovka da әtise  kulga  alınganda 1,5 ıash' kenә bula. Әnigә tugannarı belәn  ıazıshu hokukı chiklәnep,  10 elga tөrmәgә ıubıluı turında  hat  kilә. Әmma  26  ıash'lek әtine cherek kүldә ozak totmıjlar, Cinaıat' kodeksınıñ 58.10 maddәse nigezendә gaeplәp, 1937  elnıñ 23 sentıabrendә atalar. “Nigә halık doshmanı bulganın hәzergәchә belmibez. Imeshter, Shәmәrdәn stanciıasendә dezhurnıj bulıp eshlәgәn әti poezdlarnı totkarlagan, vakıtında җibәrmichә totkan. Annan kөnlәshkәn өch әlәkche shundıj ıalgan ujlap chıgaralar. Kemnәr ikәnen belmim, belergә dә telәmim. Allaһ hөkem itsen. Kazanda Arhangel'sk ziratında җirlәngәn urınında bulganım bar. Keche genә stellaga Aleksandr Vladimirovich Gribov dip ıazıp  kuelgan. Әti turında bar belgәnem shushı. Zur gına  fotosı bar  ide, hәzer genә taba  almam inde ”,– di Yorij Gribov.  1989 elda aklangan “halık doshmanı” ulı ozak ellar it kombinatında suıtu  җajlanmaları  mashinistı  bulıp eshli. Bıel soñgı ıulga ozatkan tormısh iptәshe Mariıa Grigor'evna belәn 61 el bergә gomer itәlәr, өch  kız  үsterәlәr. Hәzer ber  ıalgızı  ıashi. “Halık doshmanı” ıarlıgı  alıp  aklangannarnarga  social' ıardәm  charaları  karalmagan. Alarga kүrөelәre,  avıldashları  hәerһahlı-iltifatlı bulsın da,  sәlamәtlәrennәn aermasın,  ә ıash'lәr il tarihınıñ  shomlı chorlarına karata  kıska hәterle bulmasın dip telik.

 Foto. IUrij Gribov  әtise turında   ıazılgan “Hәter kitabı”n  esh kulına  ala